Henryk I Jaworski

Domniemana płyta nagrobna Agnieszki i

Henryka I Jaworskiego w ratuszu lwóweckim.

http://pl.wikipedia.org/wiki/Plik:Henryk1jawor.jpg 

Urodził się gdzieś między 1292 i 1296 rokiem, jako trzeci wedle starszeństwa syn księcia Bolka I Srogiego i księżnej Beatrycze. Po śmierci ojca (1301 r.) był jeszcze małoletni, więc opiekę prawną nad nim i braćmi przejęła matka oraz jej brat, margrabia brandenburski Hermann. W 1307 roku razem z bratem Bernardem został formalnym współrządcą księstwa. Od 1312 roku samodzielnie władał dzielnicą jaworską. Henryk, podobnie jak ojciec, starał się utrzymać niezależność księstwa od Czech. Związał się z przywódcami opozycji antyluksemburskiej: Henrykiem z Lipy oraz królową Czech i Polski Ryksą Elżbietą (córką polskiego króla Przemysła II). W 1316 roku przez małżeństwo z Agnieszką, jedyną córką Ryksy, Henryk niespodziewanie stał się potencjalnym kandydatem do korony czeskiej. Wkrótce po ślubie wojska księcia jaworskiego zajęły Hradec Kralove, z którego atakowały później oddziały króla czeskiego Jana Luksemburskiego. Dalsze wypadki potoczyły się jednak niekorzystnie dla Henryka. W 1318 roku dzięki mediacji Ludwika Bawarskiego doszło do porozumienia. Henryk stracił wtedy Hradec Kralove.

W 1319 roku po śmierci ostatniego margrabiego brandenburskiego z dynastii askańskiej Waldemara Wielkiego książę jaworski wystąpił jako najbliższy krewny (po matce) z pretensjami o wschodnie Łużyce ze Zgorzelcem, które zajął zbrojnie. Aneksję tę usankcjonował Ludwik Bawarski. Najwyraźniej jednak jaworskie rządy nie przypadły do gustu Łużyczanom, skoro dziesięć lat później wystąpili do Ludwika z prośbą o przyłączenie ich dzielnicy do Czech. Na mocy zawartego wówczas układu Henryk otrzymał od króla Jana w dożywotnie władania Hradec Kralove i Trutnov, zatrzymując przy tym Żytawę (obecne Zittau), Lubań i Przewóz. Te trzy miejscowości w 1337 roku oddał Luksemburczykowi za dożywotnie władanie księstwem głogowskim. W tym samym roku otrzymał jeszcze w zastaw Kąty Wrocławskie. W ten sposób Henryk stał najpotężniejszym ze śląskich Piastów.

Niestety, nie doczekał się dziedzica z małżeństwa z Agnieszką. Aby zapewnić księstwu niezależną od Czech sukcesję, książę jaworski zawarł układ o przeżycie ze swoim bratankiem, księciem świdnickim Bolkiem II Małym.

Czym zapisała się w Jaworze epoka Henryka I? Zaczęła się fatalnie, od epidemii dżumy w 1316 roku. Według Fischera w mieście zostało po niej zaledwie 36 rodzin. Kolejna dekada przyniosła dwa bardzo ważne przywileje. W 1326 roku Jawor otrzymał Prawo Mili - w utworzonym w ten sposób okręgu, obejmującym w sumie 35 wsi, mieszczanie posiadali odtąd monopol na handel, rzemiosło i piwowarstwo. Trzy lata później książę Henryk I nadał miastu przywilej Prawa Składu - wszyscy kupcy przejeżdżający przez Jawor musieli odtąd wystawiać swoje towary na sprzedaż (według kroniki Fischera prawo składu dotyczyło jedynie soli). Było to prawo częściowe, obowiązujące jedynie przez określoną ilość dni w roku. Jawor otrzymał także prawo wolnego handlu solą w obwodzie miejskim. Dzięki tym przywilejom znacząco rozwinęło się jaworskie rzemiosło. Właśnie z drugiej dekady XIV wieku pochodzą pierwsze informacje o cechach piekarzy, rzeźników i szewców. Miasto wzbogaciło się na tyle, że ok. 1330 roku (najprawdopodobniej) ukończono budowę kościoła św. Marcina. W 1331 roku jaworscy mieszczanie otrzymali prawo zakupu ziemi w okręgu miejskim, a w 1336 roku prawo budowy jatek mięsnych.Rządy Henryka I były dla Jawora epoką spokoju i rozwoju. Książę jaworski zmarł w 1346 roku. Jak pokazały następne lata, Bolko II Mały okazał się jego godnym następcą.

Strona Henryka I na Wikipedii 

Strona Henryka I na "Poczet władców Polski i Rzeczypospolitej" 

Polska "Agenda" dla kościołów oleśnickich.

Karta tytułowa "Agendy" wydanej w Brzegu w 1715 roku dla polskich kościołów w księstwie oleśnickim. 

„Agenda : to jest porządek kościołow ewanjelickich księstwa oleśnickiego y innych do niego należących powiatow / naprzod na... rozkazanie książęcia... Karola z Mynsterberku Wtorego w niemieckim języku spisana y wielebnemu duchowienstwu roku 1593. oddana ; potym za... zrządzeniem... Sylwiusza książęcia na Wyrtenberku y Teku, a w Sląsku na Oleśnicy etc. przeyrzana y do druku roku 1664. podana ; a teraz kwoli kościołom polskim w pomienionym księstwie na pospolite używanie księżey z niemieckiego na polski język przetlumaczona [przez G.B.A.O., krypt., właśc. Georgius Bock] .-Wtora edicya”

Całość w Śląskiej Bibliotece Cyfrowej 

Dolnośląskie widoki Ludwiga Richtera cz. I

Wrocławski ratusz w połowie XIX wieku.

Rys. L. Richter.

Panorama Wrocławia w połowie XIX wieku. 

Rys. L. Richter.

Zamek Książ w połowie XIX wieku.

Rys. L. Richter.

Zamek Grodno w połowie XIX wieku. 

Rys. L. Richter.

Legnickie wieże

 Wieża Bramy Głogowskiej.

Wzniesiona w 1 połowie XV wieku, w miejscu starszej budowli z końca XIII wieku. Jej podstawa to kwadrat o boku 8,2 m. Obecny dach pochodzi z końca XIX wieku. W dolnej kondygnacji wieża posiada przejazd o kolebkowym sklepieniu. Na południowej ścianie zachowała się tarcza zegara słonecznego.

Wieża Bramy Chojnowskiej.

Wzniesiona w 1 połowie XV wieku obok właściwej bramy. Jej podstawa ma plan prostokąta o wymiarach 8,00 m x 7,40 m. Zachowały się w niej ślady strzelnic oraz pierwotnych otworów okiennych, a także oryginalny ceglany wykusz. Zwieńczona jest wysokim dachem ceramicznym. Obecnie posiada osiem kondygnacji. Po wojnie, od 1963 roku, używana jako dom noclegowy PTTK.

Ślązacy pod Grunwaldem

Wielki książę Witold tratuje Konrada Białego.
Fragment "Bitwy pod Grunwaldem" Jana Matejki.

W bitwie pod Grunwaldem Ślązacy walczyli w obu armiach. Feudalny senior książąt śląskich, król Czech Wacław IV, dał im wolną rękę w wyborze strony konfliktu. Za koalicją polsko - litewską opowiedzieli się: Jan z Raciborza, Bolko z Cieszyna, Wacław z Opawy, Bernard z Niemodlina i Wacław z Krosna. Ich poczty włączono do zaciężnej chorągwi czesko - morawskiej, oraz do chorągwi Ziemi Wieluńskiej. Inni Ślązacy, razem z księciem oleśnickim Konradem VII Białym, dołączyli do Krzyżaków. 

Książę  Konrad urodził się około 1390 roku (według niektórych źródeł w 1396 roku) jako syn Konrada III Starego. W dzieciństwie przebywał kilka lat na dworze królewskim w Krakowie jako paź Anny Cylejskiej (druga żona Władysława Jagiełły). Wojskową edukację odebrał u Krzyżaków w Malborku. W 1410 roku wbrew woli ojca opowiedział się po stronie krzyżackiej. Wielki mistrz powierzył Konradowi zaciąg ochotników ze Śląska oraz z Czech. Za każdą rycerską kopię (rycerz z pocztem) Malbork płacił 23 dukaty. Dla dolnośląskich rycerzy taka suma była niebagatelną zachętą – tym bardziej, że z krzyżackim żołdem łączyła się  nadzieja na bogate łupy. Zapewne z tych samych powodów cztery lata później walczyli razem z Konradem Białym u boku Władysława Jagiełły – za polski żołd, łupy na Krzyżakach, a przy okazji zgodnie z polityką własnego suwerena (król czeski tym razem otwarcie opowiedział się za Polakami). Pod Grunwaldem śląska chorągiew Konrada Białego była czwartą co do wielkości w wojsku krzyżackim. Ustawiono ją najprawdopodobniej w drugiej linii i do walki weszła w decydującej fazie bitwy. Chociaż liczna (ponad 200 kopii) i „dobrze okryta”, chorągiew księcia Konrada nie popisała się niczym szczególnym. Również sam Konrad nie błysnął jakąś szczególną walecznością. Kiedy armia krzyżacka poszła w rozsypkę, wykorzystał pierwszą okazję do złożenia broni. Młodego Piasta pojmał Jost z Salcu, czeski rycerz walczący po polskiej stronie. Jagiełło potraktował Konrada łaskawie. Z okupu praktyczny Litwin jednak nie zrezygnował. Za uwolnienie Konrada Oleśnickiego oraz Kazimierza Słupskiego zażądał ogromnej jak na owe czasy sumy 100 tysięcy kop groszy praskich. Książę przebywał w polskiej niewoli (oczywiście w bardzo dobrych warunkach) prawie rok. Okup przekazał w czerwcu 1411 roku jego starszy brat Konrad V. 

Jan Długosz tak opisał pruską wyprawę księcia Konrada:  

„Chorągiew Konrada Białego, księcia oleśnickiego ze Śląska, którą osobiście prowadził sam książę Konrad z ludzi własnych; pod nią służyli rycerze jego właśni z księstwa wrocławskiego i Śląska. I sam książę Konrad został pojmany i pozbawiony zarówno chorągwi, jak całej swej fortuny, ale wypuszczony został na wolność z łaskawości Władysława króla polskiego. Trzeba zaś wiedzieć, że ze wszystkich książąt śląskich czy też polskich nikt prócz tego Konrada oleśnickiego i Kazimierza, księcia słupskiego, czyli szczecińskiego nie przeszedł na stronę mistrza i Zakonu krzyżackiego z wieczną ich hańbą i wstydem, iż własną mowę i własną ojczyznę, wspierając wrogów chcieli rozszarpać i zniszczyć. Obu jednak oraz ich pojmanym rycerzom król Władysław przebaczył”.
Rycerze księcia Konrada na polach grunwaldzkich zamiast sławy i łupów znaleźli tylko wstyd, upokorzenie, a niejeden materialną ruinę, kiedy przyszło płacić Polakom pieniądze za wykupienie z niewoli. Straty osobowe śląskiej chorągwi nie były wielkie. Wprawdzie sławni polscy przedchorągiewni (wyborowi rycerze stojący w szyku chorągwi przed jej znakiem) okazali się tego dnia mistrzami nie do pokonania, ale w ostatniej fazie bitwy Polacy atakowali przede wszystkim oddziały zakonne, dając gościom i najemnikom szansę bezpiecznej kapitulacji. 
Po bitwie grunwaldzkiej Konrad Biały zmienił stronę, stając się nie tyle sojusznikiem, ile wręcz najemnikiem Jagiełły, oraz filarem projagiellońskiego stronnictwa na Śląsku. Wsparł polskiego króla przeciwko Krzyżakom w 1414 roku razem z Konradem V i siedmioma innymi Piastami śląskimi. Później jeszcze kilkakrotnie przechodzili ze strony na stronę, raz występując razem z Krzyżakami przeciwko Jagielle, innym razem przepraszając go niemal na kolanach za nieprzyjazne gesty. Konrad Biały walczył później z husytami, a pod koniec życia utracił władzę nad księstwem na rzecz swoich bratanków. Zmarł w 1452 roku we Wrocławiu.

Bibliografia:

M. Czapliński, E. Kaszuba, G. Wąs, R.Żerelik, Historia Śląska , Wrocław 2002,
K. Jasiński, Rodowód Piastów śląskich, Kraków 2007,

E. Potkowski, Grunwald 1410, Kraków 1994,

A. Nadolski, Grunwald 1410, Warszawa 2003. 

---------------------

Strona Konrada Białego na "Poczet władców Polski i Rzeczypospolitej" 

Mierczyce

Mierczyce w połowie XVIII wieku. 

Rys. Friedrich Bernhard Werner.

Mierczyce – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie jaworskim, w gminie Wądroże Wielkie, w dolinie rzeki Wierzbiak. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa legnickiego. 

Na rysunku z prawej strony kościół Wniebowzięcia NMP z XIV wieku. W centrum założenie pałacowo - parkowe. Powstało w miejscu renesansowego dworu obronnego z XVII w. Ówczesny właściciel dóbr mierczyckich, Hans Friedrich von Schweinichen obudował pałac otoczony fosą o park w stylu ogrodu francuskiego. Pałac był przebudowywany w 1880 oraz współcześnie w 1978 roku. Jest to dwukondygnacyjna budowla otoczona fosą, której brzegi odmurowane są kamieniem. Przez fosę przerzucono od frontu dwa kamienne, narożne mosty. Obecnie jest w rękach prywatnych. Na pałacu znajdowała się wysoka wieża, która została zbombardowana podczas II wojny światowej.

Strona Mierczyc na Wikipedii 

Legnickie Pole

Legnickie Pole w połowie XVIII wieku.

Rys. Friedrich Bernhard Werner. 

Legnickie Pole – wieś w powiecie legnickim.  W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie legnickim. W kronice łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 wymieniona jest część Legnickiego Pola Racimierz pochodząca od staropolskiego imienia męskiego Racimir zanotowanej w zlatynizowanej formie Rathimiri villa.
Kościół, pw. Trójcy Świętej, obecnie muzeum poświęcone bitwie pod Legnicą, w której zginął książę Henryk Pobożny; pochodzi z XIII-XV w., przebudowany w XVIII w.; będący razem z: kościołem klasztornym św. Jadwigi, klasztorem oo. benedyktynów, pawilonem ogrodowym pomnikiem historii (według dawnej klasyfikacji zabytkiem klasy zerowej), oraz jeden z większych w Polsce domów pomocy społecznej. Po bitwie pod Legnicą, prawdopodobnie w 1242 r., księżna Anna, wdowa po Henryku Pobożnym, lub według innej wersji księżna Jadwiga, jego matka, ufundowała w Legnickim Polu kościół i darowała go benedyktynom z czeskich Opatovic. Pozostawał on w ich posiadaniu do czasów reformacji. W 1535 r. książę legnicko-brzeski Fryderyk II przejął dobra benedyktynów i sprzedał je w ręce prywatne. Na początku XVIII w. benedyktyni odkupili posiadłości w Legnickim Polu i przystąpili do budowy nowego kościoła i klasztoru. W 1810 r. król pruski zlikwidował zakon i podarował w 1818 r. majątek marszałkowi Blücherowi, który otrzymał tytuł książęcy jako Fürst Blücher von Wahlstatt.

Strona Legnickiego Pola na Wikipedii